Η Χαμένη άνοιξη, Στρατής Τσίρκας

xameni-anoixiΙούλιος 1965: Στο βιβλίο αυτό υπάρχουν δυό και περισσότερες ιστορίες αγάπης, το κύριο θέμα του, ωστόσο, είναι η συνειδητοποίηση των πρωταγωνιστών του σε μια κρίσιμη ώρα του τόπου, μέσα από την οδύσσεια μιας ερωτικής αναζήτησης.
«Αθήνα, η πιο ανοιχτή πόλη του κόσμου», ξεσπάει θαυμαστικά ένας επαναπατρισμένος, ύστερα από δεκαοχτώ χρόνων καταναγκαστικής απουσίας. Έντονη πολιτιστική ζωή, αγώνες της σπουδάζουσας νεολαίας, νέες δυνάμεις στο πολιτικό προσκήνιο, ιδέες και προβληματισμοί χαρακτηρίζουν την «Αθηναϊκή Άνοιξη». Αντιστικτικά, δίνονται οι εκτραχηλισμοί κι οι ανορθόδοξοι έρωτες μιας παρέας από Αμερικάνους αυτοεξόριστους και άλλους ξένους, όπου οι πράκτορες μηχανορραφούν ανεμπόδιστοι, σε συνεργασία με βασιλικούς άνδρες, στρατοκράτες, πολιτικούς της Δεξιάς, δυσαρεστημένους του κόμματος που κυβερνά και παράγοντες της οικονομικής ολιγαρχίας. Χρονικά, το μυθιστόρημα καλύπτει μόλις είκοσι μέρες, από τις 4 ως τις 23 Ιουλίου, ημέρα της ταφής του Σωτήρη Πέτρουλα. Μιά οριζόντια τομή στον κορμό του ιστορικού χρόνου: Η Αποστασία, ο εξαναγκασμός του Παπανδρέου σε παραίτηση, οι δυσχέρειες και τ’ αδιέξοδα της Αριστεράς. Σ’ ένα περιβάλλον που δεν σταματάει ν’ αλλάζει – προς το χειρότερο – ανακαλούνται μνήμες και μορφές από το Διχασμό, την Αντίσταση, τον Εμφύλιο και διαγράφονται μ’ εφιαλτική διαύγεια όσα θα έρθουν: «Είχαμε ξαναμπεί στον αστερισμό του παρακράτους και της τρομοκρατίας…
Πάνω από τη χαμένη Άνοιξη μετεωριζόταν τώρα ο γύπας του πραξικοπήματος, έτοιμος να ριχτεί και να σπαράξει τον τόπο», λέγει στο τέλος ο επαναπατρισμένος. Κι όμως ο ίδιος, εμπρός στον ανοιχτό τάφο του ήρωα, θα πει: «Ευλογημένοι όσοι, στα μαρμαρένια αλώνια, νικούν το Χάρο, όπως ο Σωτήρης Πέτρουλας». (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Με τον υπέρτιτλο «Δίσεχτα χρόνια» ο Τσίρκας υποσχόταν μια νέα τριλογία στο πρότυπο των «Ακυβέρνητων πολιτειών», που θα κάλυπτε ιστορικά και την περίοδο της δικτατορίας. «Η χαμένη άνοιξη», όμως, που θα ήταν ο πρώτος τόμος, έμελλε να είναι και το κύκνειο άσμα του συγγραφέα. Σε όλες τις ανατυπώσεις μετά το θάνατό του διατηρήθηκε αυτός ο υπέρτιτλος όχι μόνο για να μην αλλοιωθεί αυθαίρετα η ταυτότητα του έργου, αλλά και γιατί αυτή η διάταξη του εξωφύλλου σηματοδοτεί την ιδεατή προέκταση των γνωστών γεγονότων. Δηλαδή, το φιλόδοξο σχέδιο του συγγραφέα, ύστερα από την περιπέτεια της Μέσης Ανατολής, να ιστορήσει πάλι με τα μέσα της τέχνης τη ζοφερή ελλαδική εμπειρία που βίωσε επίσης οδυνηρά. (Από την παρουσίαση της έκδοσης)

«Ο Στρατής Τσίρκας ανήκει στην μικρή ομάδα όσων ξεκίνησαν τη «μεγάλη» γενιά του τριάντα […] και έφτασαν όψιμα σε μια πλήρη έκφραση του εαυτού τους, ωφελούμενοι από την ωριμότητα της προσωπικότητας τους, όσο και από τις οργανικές μεταβολές που γνώρισε η λογοτεχνία μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.

Ύστερα από την Τριλογία «Ακυβέρνητες πολιτείες», που αποκάλυψε μια απρόβλεπτη δύναμη δημιουργίας και μεθόδου στον Σ. Τσίρκα, έρχεται τώρα η «Χαμένη άνοιξη». […]

Ο Αντρέας επιστρέφει στην Αθήνα από την Τασκένδη, το καλοκαίρι του 1965. […] Συναντά παλιούς συντρόφους […]. Μέσα [σ’ αυτούς] κυκλοφορεί μια τριανταπεντάρα Δανεζοελβετίδα, η όμορφη νυμφομανής και αλκοολική Φλώρα. […] Κατά τη στιγμή που η ιστορία εισβάλλει πια στο μυθιστόρημα, […] ξεχωρίζουν τώρα εκκωφαντικά κραυγές και συνθήματα, σειρήνες και εκρήξεις, και […] αντιλαμβανόμαστε ότι το κύριο πρόσωπο του έργου δεν είναι η Φλώρα, ούτε ο Αντρέας, αλλά η Ιστορία, [που] λειτουργεί σαν συνεκτική ύλη, τους ενώνει με τρόπο αόρατο κατά τη διάρκεια όλου του έργου, και πάντως πολύ περισσότερο από το εύθραυστο ερωτικό νήμα. […] Ένα γνήσιο μυθιστόρημα όσο είναι αρκετά δύσκολο να συναντήσουμε στις μέρες μας». – Mario Vitti «Αφηγηματική μέθοδος και συγκίνηση στον Στρατή Τσίρκα» «Το Βήμα», Πέμπτη 31 Ιανουαρίου 1980,[πηγή:βιβλιονετ]

«Μια οριζόντια τομή στον κορμό του ιστορικού χρόνου, ένα προφητικό βλέμμα στα διαρκή σημάδια των σύγχρονων καιρών» – egomio

«Η “Χαμένη Άνοιξη” όμως, είναι εδώ, ανάμεσά μας και θα παραμείνει μια αιώνια παρακαταθήκη να μας θυμίζει τα μεγάλα χαμένα στοιχήματα των Ελλήνων και της Ελλάδας.’ – Telling Stories

«Συχνά, παρά τον αριθμό των νέων βιβλίων, που κατακλύζουν την εγχώρια αγορά, καταφεύγουμε σε παλαιότερα κλασσικά, πλέον, μυθιστορήματα, που με τη δύναμη και το συμβολισμό, που κρύβουν στις σελίδες τους, αφήνουν να ξετυλιχτούν ιστορίες από το παρελθόν και αναδεικνύουν ήρωες μιας άλλης εποχής με τους καημούς και τα όνειρά τους. Κυρίως, όμως, καταδεικνύουν την επικαιρότητά τους, αφού τα μηνύματα, που αφήνουν στον αναγνώστη, έχουν απήχηση ως και στις μέρες μας.» – periousios.blogspot.gr

«στη «Χαμένη άνοιξη» (1976), ένα «μυθιστόρημα νεότητας», το πρώτο μιας δεύτερης τριλογίας που δεν γράφτηκε ποτέ, ο Τσίρκας θέτει ακόμη ένα πολιτικό θέμα: το ζήτημα της διαφωνίας της αριστερής νεολαίας με την καθοδήγηση.» – Το Βήμα

Σχετικά links: