Η συνείδηση του Ζήνωνα, Ίταλο Σβέβο

i-suneidisi-tou-zinona«Το μυθιστόρημα «Η συνείδηση του Ζήνωνα», το διασημότερο έργο του Ίταλο Σβέβο, θεωρείται ένα από τα πρώτα και σημαντικότερα δείγματα του πειραματικού μοντερνισμού στην ευρωπαϊκή λογοτεχνία. Αντικατοπτρίζοντας το βαθύ ενδιαφέρον και τη γνώση του συγγραφέα για την ψυχανάλυση, το βιβλίο εξερευνά επίμονα, διεισδυτικά αλλά και με χιούμορ τον ψυχικό λαβύρινθο του ήρωά του Ζήνωνα Κοζίνι. Ο «νευρασθενικός» Ζήνων, που θεωρείται το alter ego του συγγραφέα, γράφει την αυτοβιογραφία του για τον ψυχαναλυτή του, ο οποίος και την παρουσιάζει γράφοντας τον πρόλογο μετά τη διακοπή της θεραπείας από μέρους του ασθενούς του, απογοητευμένου από τα αποτελέσματά της.

Ο ήρωας είναι ένας άνθρωπος που ζει αδιάκοπα μεταξύ ψυχικής υγείας και ψυχασθένειας και έχει καταφύγει στην ψυχανάλυση λόγω του εθισμού του στη νικοτίνη, ο οποίος όμως στην περίπτωσή του έχει προσλάβει τον χαρακτήρα νεύρωσης, αφού ο Ζήνων καπνίζει αδιάκοπα το «τελευταίο τσιγάρο».
Στη «Συνείδηση του Ζήνωνα» ο Σβέβο χρησιμοποιεί το πρώτο πρόσωπο στην αφήγηση, τον εσωτερικό μονόλογο και το παιχνίδι με τη μνήμη και τον χρόνο, την παρουσία του παρελθόντος στο παρόν και αντίστροφα, γνωρίσματα για τα οποία τον συνέκριναν με τον Μαρσέλ Προυστ. Αλλά οι ομοιότητες ανάμεσα στους δύο συγγραφείς είναι εξωτερικές καθ’ ότι τα θέματά τους και οι κόσμοι τους διαφέρουν. Ο Σβέβο ασχολείται με τη μοναξιά του σύγχρονου ανθρώπου, με την ανικανότητά του για θέληση και δράση, με τις απογοητεύσεις του, και όλα αυτά στην Τεργέστη μετά τη θύελλα του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, όταν ένας καινούργιος κόσμος γεννιέται.» – La Repubblica

(. . .) Παρά το μεγάλο χρονικό διάστημα που μεσολάβησε από την έκδοση των δύο πρώτων έργων του, Μια ζωή (1892) και Γεροντάματα (1898), μέχρι την έκδοση της Συνείδησης του Ζήνωνα (1923), η σχέση των τριών μυθιστορημάτων είναι μεγάλη, και μπορεί κανείς χωρίς αμφιβολία να θεωρήσει τον Ζήνωνα ως τον μεγαλύτερο αδελφό του Αλφόνσου και του Αιμίλιου. Στη «Συνείδηση» εξακολουθεί να είναι παρούσα η ουσιαστική αναλυτική τάση του πρωταγωνιστή, που έχει τα ίδια χαρακτηριστικά του «αντιήρωα» που είναι ανίκανος «να ζήσει όπως όλοι οι άλλοι», ενός ανθρώπου που δοκιμάζει ο ίδιος, με ένα πεδίο συναισθημάτων που ποικίλλουν από την τραγική απελπισία μέχρι το ειρωνικό χαμόγελο του οίκτου, «την απουσία του από τη ζωή». (. . .) Για να τελειώσουμε με τα λόγια του Μοντάλε: «Η συνείδηση του Ζήνωνα είναι μια σπουδαία ψυχολογική κωμωδία. Δεν υπάρχει σύγχρονος αφηγητής που να διεύρυνε περισσότερο από τον Σβέβο τη γνώση της ανθρώπινης ψυχής». (ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΤΟ ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ)

«Όλη τη ζωή του πάλευε o Ζήνων να κόψει το τσιγάρο. «Το τσιγάρο έχει μια γεύση πιο έντονη μόνο όταν είναι το τελευταίο», λέει… Ο Ζήνων πίστευε ότι εάν κόψει το τσιγάρο, θα καταφέρει να γίνει καλός πατέρας, άψογος σύζυγος, επιτυχημένος επαγγελματίας… Ένας κόσμος όμως που θα αποτελείται μόνο από μη καπνιστές, μη χοντρούς, χορτοφάγους, παρθένες και μη αμαρτωλούς θα ήταν ακόμα πιο θλιβερός από τον σημερινό. «Σε τελευταία ανάλυση, η ζωή δεν μπορεί να θεωρηθεί αρρώστια, επειδή πονάει», λέει ο Ζήνων.» – Τα Νέα [πηγή:Gazi Kapllani]

«Εδώ ο εσωτερικός μονόλογος, μέσα σε αφηγηματικό πλαίσιο, δίνει τους πιο εύγευστους καρπούς του. Φυγόκεντρος λόγος που πολλά οφείλει τόσο στον Τσέχοφ όσο και στον Τζόις.» – Το Βήμα

«ο Σβέβο δημιούργησε ένα χαρακτήρα εκπληκτικής εσωτερικότητας, έναν αντιήρωα, που έρχεται σε σύγκρουση με το αστικό περιβάλλον στο οποίο μάταια προσπαθεί να ενταχθεί.» – culturenow.gr

“Confessions of Zeno moves between moral correction and tragic pathos, between the bracing spectacle of vanity and the sad prospect of an imprisoned self acting as if it were free… marvellous and original book.” – London Review of Books

“A masterpiece, a novel overflowing with human truth in all its murkiness, laughter and terror, a book as striking and relevant today as when it was first published, and a book that is in every good way–its originality included–like life.” – New Republic

“One of the great comic novels of the twentieth century. . . . [Svevo is] perhaps the most significant Italian modernist novelist.” – The Times Literary Supplement

“Hilarious. . . . Effortlessly inventive and eerily prescient.” – The Atlantic Monthly

“[An] exhilarating and utterly original novel.” – Literary Review

“[A] neglected masterpiece. Seventy-five years old, the novel feels entirely modern.” – The Boston Globe

“If you have never read Svevo, do so as soon as you can. He is beautiful and important.” – New Statesman

“One of the indispensable 20th-century novels. . . . A revolutionary book, and arguably (in fact, probably) the finest of all Italian novels.” – Kirkus Reviews

Σχετικά links: