Ιστορία ενός αιχμαλώτου, Στρατής Δούκας

istoria-enos-aihmalotouΚλασικό βιβλίο για την νεοελληνική γραμματολογία το βιβλίο του Σ.Δ. Ιστορία ενός αιχμαλώτου. Διέγραψε μια πορεία ως σήμερα κρατώντας το ύψος της γραφής του που είναι η απλότητα και η λαϊκότητα. Με την Ιστορία ενός αιχμαλώτου δίνεται όλο το δράμα της Μικρασίας και των Ελλήνων κατοίκων της.

«Ἡ ἱστορία τούτη εἶναι ἀπόχτημα μιᾶς βραδιᾶς ποὺ πέρασε σ’ ἕνα χωριὸ Αἰχμαλώτων. Ἦταν μιὰν ἁπλὴ καὶ γλυκειὰ μονωδία ποὺ κυριαρχοῦσε, γιατὶ ὅλα σιωποῦσαν καὶ γι’ αὐτὸ δὲ θὰ ταίριαζε οὕτε σήμερα νὰ τὴ σημαδέψω μὲ προλόγους. Ἂν ὅμως τέλος ἀποφάσισα νὰ προτάξω δυὸ λόγια εἶναι νὰ διασαφηνίσω τὸ σκοπὸ ποὺ προσφέρω δημόσια καὶ μεὸ τὄνομα μου τὸ ὡραῖο αὐτὸ λαϊκὸ λουλούδι τοῦ Λόγου. Εἶναι νὰ πῶ σ’ ἐκείνους ποὺ μποροῦν καὶ σὲ κείνους ποὺ πρέπει νὰ ἐνδιαφερθοῦνε, πὼς εἶναι ἀστοργία σὲ ὅ,τι ὕστερ’ ἀπὸ ἐμᾶς θἂν ἔρτη, ἀστοργία στὸ νόημα τῆς ζωῆς, ποὺ εἶναι οἱ χαρὲς καὶ οἱ πόνοι μας, ν’ ἀφίνουμε νὰ χάνουνται μέσα στὴν καταβόθρα τῆς λήθης τὰ ὡραῖα αὐτὰ μαργαριτάρια ποὔναι ἀτόφια τὰ δάκρυα τῆς φυλῆς μας.

Μονάχα οἱ ἠλίθιοι καὶ οἱ νεκροὶ ἔχουν δικαίωμα νὰ λησμονοῦν· μὰ ὅσοι ἔχουν τὴν πνοὴ τῆς ζωῆς μέσα τους, ὀφείλουν νὰ θυμοῦνται γιὰ νὰ στοχάζουνται καὶ νὰ συχωροῦν. Ἡ μνήμη εἶναι ἐκείνη ποὺ δίνει [σελ. α΄] θροφή στὸ πνεῦμα καὶ στὴν καρδιά. Ἡ μνήμη εἶν’ ἕνα ὠραῖο καθῆκον μέσα στὴ ζωή. Ἂς βγοῦν λοιπὸν ἀπὸ κάποιον πρωτοβουλία ἕνα ἢ δύο πλήρη συνεργεῖα κι’ ἂς συλλέξουν αὐτὰ τὰ πολύτιμα ψηφιδώματα μὲ τὰ ὁποῖα θὰ στολίσουμε τὸ νέο πνευματικὸ ναό μας. Χωρὶς αὐτὰ θἆναι τρομακτικά ἄδειος· συλλέξατε τα, ψηφί ψηφί, μὲ προσοχὴ καὶ μ’ ἀγάπη καὶ μὴν ἀφίνετε νὰ χάνεται ὅ,τι εἶναι τόσο ἀκριβὰ πληρωμένο.
Γιὰ μιὰν ἀνάλογη, λοιπόν, πλήρη ἐργασία, προσφέρω, πρὸς τὸ παρὸν, τὴν ιστορία τούτη σὰ μιὰ δοκιμὴ καὶ μιὰν ἁπλῆ προσπάθεια.»
Μάρτης 1929 ΣΤΡΑΤΗΣ ΔΟΥΚΑΣ

«Είναι ένα μικρό αριστούργημα. Η απλότητα του όλου κομματιού είναι μοναδική. Τύποι περνούν και χάνονται, αρπαγμένοι με μια μονοκονδυλιά. Στάζει η ζωή, στάζει η αλήθεια -στάλλα, στάλλα- από κάθε περιγραφή. Το έργο τούτο ανεβάζει τον κ. Δούκα στη σειρά των καλλίτερων διηγηματογράφων».

(Φώτος Πολίτης, «Ελεύθερον Βήμα», 10 Μαΐου 1929)

«Είναι ένα αληθινό διαμάντι· έχει μέρη που θαρρείς πως είναι Αγία Γραφή και Όμηρος· έχει και μια έξοχη αφιέρωση».

(Φώτης Κόντογλου, «Ελληνικά Γράμματα», 4 Μαΐου 1929)

«Η «Ιστορία ενός αιχμαλώτου», το υποδειγματικό για τη λιτότητα του ύφους του πεζογράφημα του Στρατή Δούκα, επανεκδόθηκε εικονογραφημένο […] Πρωτοδημοσιευμένη στα 1929, η συγκλονιστική αυτή μαρτυρία από τη Μικρασία, έμεινε στην αφάνεια σχεδόν επί τρεις δεκαετίες για ν’ αναγνωριστεί τα τελευταία χρόνια ως ένα από τα αριστουργήματα της γενιάς του ’30».

(Αλέξανδρος Κοτζιάς, «Η Καθημερινή», 21 Ιουλίου 1977)

«Είναι ένα δυνατό κομμάτι, που η μεγαλύτερη αρετή του είναι αυτή: Το υλικό, το θέμα, ισορροπεί τελείως με τη μορφή. Ακόμα και στα σημεία που στο κύριο πρόσωπο της ιστορίας, τον αιχμάλωτο, συσσωρεύονται όγκοι από συναισθήματα που πρέπει να εκφρασθούν ο συγγραφέας κατορθώνει να κρατηθεί, δεν παρασύρεται, η λιτή του έκφραση κυριαρχεί» – Ηλίας Βενέζης, Ταχυδρόμος 1929

«Το βιβλίο αυτό είναι γραμμένο με μια μαεστρία και μια πρωτοτυπία εξαιρετική. Πάλλεται ζωή μέσα σ’αυτό το βιβλίο. ‘Ολα έρχονται μπροστά στα μάτια εκείνου που διήγιεται. Πουθενά η περιγραφή δεν είναι νεκρή. Παντού, το απλό και αθώο ύφος του αιχμαλώτου που διηγιέται, γοητεύει, σκλαβώνει. Ο κ. Δούκας, καλλιτέχνης με ατομικο ύφος, έχει ζωηρή φλέβα πεζογράφου.» – Φώτης Γιοφύλλης, Πρωτοπορία 1929

«Η Ιστορία του Δούκα είναι μια από τις συντομότερες και πιο δραστικές αφηγήσεις της περιπέτειας όσων δεν μπόρεσαν να διαφύγουν έγκαιρα από τη μικρασιατική ακτή το 1922» – Το Βήμα

«Αφήνοντας ξέχωρα την αναγνωστική ηδονή και την διαχρονική της αιχμή, η «Ιστορία ενός αιχμαλώτου» προσφέρεται ως ιδανικό σεμινάριο δημιουργικής γραφής για κάθε επίδοξο αλλά και δοκιμασμένο γραφιά – με όποιο είδος κι αν καταπιάνεται.» – Hλίας Mαγκλίνης [πηγη: Εκδόσεις Κέδρος]

«Το βιβλίο έγινε σύμβολο ενός ολόκληρου κόσμου, του κόσμου της προσφυγιάς, διαβάστηκε πολύ από το αναγνωστικό κοινό και επαινέθηκε για τη σπάνια γλώσσα του ομοθύμως από την κριτική» – tvxs

Σχετικά links: