Πατέρες και γιοι, Ιβάν Τουργκένιεφ

pateres-k-paidia Ακόμα και στους πολυγραφότατους και ταλαντούχους συγγραφείς υπάρχει κάποιο έργο τους που ξεχωρίζει απ’ όλα τα άλλα, το αριστούργημα τους. Ένα τέτοιο ξεχωριστό έργο του Ιβάν Τουργκένιεφ είναι το μυθιστόρημα «Πατέρες και παιδιά». Ο ήρωας του, ο Μπαζάροφ, είναι ο τύπος του σκληρού, οργισμένου νέου μιας εποχής που δε χωράει στα καθιερωμένα πλαίσια, που όλα τα ειρωνεύεται, τα κατηγορεί, ανυπότακτος, με τις τσεκουράτες αλήθειες του -ως το μηδενισμό- αλλά και με τις γκάφες του, ακαταστάλακτος. Και ο τρόπος που πεθαίνει είναι ευθυγραμμισμένος με τον τρόπο που σκεφτόταν και ενεργούσε: αγάπη και αδιαφορία μαζί για τη ζωή και το θάνατο, όπως συμβαίνει με τους νέους κάθε εποχήςΗ Ρωσία την επόμενη της κατάργησης της δουλείας. Οι πατέρες: σπλαχνικοί, λίγο κουρασμένοι, σκεφτικοί, αλλά και πεπεισμένοι ότι μια γερή δόση αγγλικού φιλελευθερισμού θα λύσει τα προβλήματα μιας χώρας που είναι ακόμη φεουδαρχική. Οι γιοί: μελαγχολικοί, πικραμένοι, πρόωρα απογοητευμένοι, που μισούν κάθε ιδέα μεταρρύθμισης, που πιστεύουν μόνο στην άρνηση, στο «ξεκαθάρισμα», στην καταστροφή οποιασδήποτε τάξης. [ΕκδόσειςΖαχαρόπουλος Σ. Ι.]

pateres-k-uioi«Αυτό πού έχει σημασία είναι ότι δύο επί δύο μας κάνει τέσσερα, κι όλα τα άλλα είναι ανοησίες».
Η ΡΩΣΙΑ ΤΗΝ ΕΠΟΜΕΝΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΡΓΗΣΗΣ της δουλείας. Οι πατέρες: σπλαχνικοί, λίγο κουρασμένοι, σκεφτικοί, άλλα και πεπεισμένοι ότι μια γερή δόση αγγλικού φιλελευθερισμού θα λύσει τα προβλήματα μιας χώρας που είναι ακόμη φεουδαρχική. Οι γιοί: μελαγχολικοί, πικραμένοι, πρόωρα απογοητευμένοι, που μισούν κάθε ιδέα μεταρρύθμισης, που πιστεύουν μόνο στην άρνηση, στο «ξεκαθάρισμα», στην καταστροφή οποιασδήποτε τάξης.

Σαν Άμλετ πριν από την επανάσταση, ο Μπαζάροφ προχωρά πέρα από έναν παράλογο θάνατο, η υστεροφημία του μετεωρίζεται ανάμεσα στους «δαίμονες» του Ντοστογέφσκι και στους μπολσεβίκους του 1917.

Το αριστούργημα του Τουργκένιεφ για τη σύγκρουση των γενεών μοιάζει τόσο φρέσκο, ειλικρινές και συναρπαστικό όσο ήταν για τους αναγνώστες που πρώτοι ήρθαν καταπρόσωπο με τον διάσημο ήρωά του. Η αμφιλεγόμενη απεικόνιση του Μπαζάροφ, του «μηδενιστή» ή «καινούργιου ανθρώπου», σόκαρε τη ρωσική κοινωνία όταν το μυθιστόρημα δημοσιεύτηκε το 1862. Η εικόνα της ανθρωπότητας, που χάρη στην επιστήμη απελευθερώνεται από παμπάλαιες συμβάσεις και προκαταλήψεις, μπορεί να αποβεί απειλητική για οποιουσδήποτε πολιτικούς ή θρησκευτικούς θεσμούς και είναι ιδιαίτερα δραστική στις μέρες μας.

Ο Τουργκένιεφ υπήρξε μετριοπαθής, φιλελεύθερος, εχθρός απέναντι σε όλες τις πίστεις που κάνουν τους ανθρώπους να χάνουν τη λογική και την έννοια του μέτρου. Ίσως να νόμισε ότι με το «Πατέρες και γιοι» θα ξόρκιζε τις πιο αγωνιώδεις προαισθήσεις του, εξημερώνοντάς τες στην αγκαλιά της οικείας του ρωσικής φύσης, με μια κλασική μυθιστορηματική δομή τύπου Πούσκιν – όπως την είχε επεξεργαστεί για να συνδέσει τον νέο ρεαλισμό με την αρμονική σύλληψή του για την τέχνη. Τα πάθη που το βιβλίο του αποδέσμευσε στους συγχρόνους του γκρέμισαν τις εύθραυστες άμυνές του· γι’ αυτόν το λόγο και οδηγήθηκε σε μεγάλη απόγνωση. Σ’ εμάς πάλι, όλη η ομορφιά που εκπέμπει το «Πατέρες και γιοι» βρίσκεται στην ανησυχητική δυσαρμονία του πλαισίου και του μηνύματος, στην ένταση που επιβάλλει αυτό το εκρηκτικό φορτίο του οποίου οι αλυσιδωτές αναφλέξεις θα αντηχήσουν σε όλο τον κόσμο. [Εκδόσεις ‘Αγρα]


«…χαρακτήρες που εντυπώνονται για χρόνια στη μνήμη του αναγνώστη, ατμόσφαιρα που σε μεταφέρει στην εποχή, στον χρόνο και στον τόπο όπου εκτυλίσσεται η υπόθεση από τις πρώτες ακόμη σελίδες, και διαλόγους απολύτως φυσικούς. Η εξαίρετη αφηγηματική οικονομία, οι θαυμάσιες περιγραφές της ρωσικής φύσης και οι λεπτότατες παρατηρήσεις καθιστούν το Πατέρες και γιοι σπουδαίο βιβλίο και εξαίρετο ανάγνωσμα.» –  Το Βήμα

«το «Πατέρες και Γιοι» πέρασε στην ιστορία και αποτελεί μέχρι σήμερα αξεπέραστο σημείο αναφοράς και ασύγκριτο λογοτεχνικό έργο υψηλής αισθητικής.» – ο αναγνώστης

» Ο «Μηδενισμός» δεν είναι «τρομοκρατία», και ο τύπος του μηδενιστή είναι απείρως βαθύτερος και πλατύτερος από αυτόν του τρομοκράτη. Το Πατέρες και γιοι του Τουργκιένιεφ πρέπει να διαβαστεί προκειμένου αυτό να γίνει κατανοητό. Στο μυθιστόρημα, αυτόν τον τύπο ανθρώπου αντιπροσωπεύει ο Μπαζάροφ – «ένας άνθρωπος που δεν σκύβει μπροστά σε καμιά εξουσία, όσο κύρος κι αν έχει, και δεν αποδέχεται καμιά αναπόδεικτη αρχή». – Πιοτρ Κροπότκιν Russian Literature, Ideals and Realities, (πηγή: anarkismo.net)

«it’s a Russian masterpiece, one written so beautifully and with such economy, that when you finish reading it you feel a little shaken and a little stirred. A vodka martini on the front porch might be in order.’ – npr.org

«I strongly advise everyone to read this book, especially teenagers, in order to understand better the point of view of their parents on life. Because no matter what, in the end many of us will discover that it was our parents who might have been right in the first place!» – The Guardian


Σχετικά links: