Στου Χατζηφράγκου, Κοσμάς Πολίτης

stou-xatzifragkouΤο τελευταίο ολοκληρωμένο μυθιστόρημα του Κοσμά Πολίτη, «Στου Χατζηφράγκου», το οποίο τιμήθηκε με Κρατικό Βραβείο και συγκαταλέχθηκε στα αριστουργήματα του 20ού αιώνα, αναβιώνει δεξιοτεχνικά την ατμόσφαιρα των αρχών του αιώνα στη Σμύρνη. Πρωταγωνιστής του είναι η πόλη, είκοσι χρόνια πριν από την Καταστροφή, με το γλωσσικό της ιδίωμα, τα τοπωνύμια της, τις συνήθειες και τα έθιμά της. Το εμβόλιμο κεφάλαιο «Πάροδος» (στην αρχαία τραγωδία, το τραγούδι του Χορού όταν εισέρχεται στην ορχήστρα), με άλμα στο χρόνο, μας οδηγεί στην Αθήνα του 1962, όπου ένας ηλικιωμένος πρόσφυγας περιγράφει με σπαρακτικά λιτό τρόπο το τέλος της «ευτυχισμένης πολιτείας» και υπογραμμίζει την τραγική ειρωνεία: οι άνθρωποι ελπίζουν – η Ιστορία, σκληρή, αδιαφορεί.

Σήμερα στο «Ιζμίρ», εκεί όπου άλλοτε βρισκόταν ο μαχαλάς του Χατζηφράγκου, υπάρχει άλσος· ελάχιστα είναι τα σημάδια της μαγευτικής πόλης με τους Έλληνες, τους Τούρκους, τους Φραγκολεβαντίνους, τους Αρμένηδες και τους Εβραίους, του κόσμου που αναπλάθει ο Κοσμάς Πολίτης – δίχως ούτε μία φορά να αναφέρει τη λέξη «Σμύρνη». Διότι, όπως λέει: «Για τους αγαπημένους νεκρούς του μιλάει κανείς συχνά χωρίς να τους ονομάζει, νιώθοντας πως θα ‘ταν ασέβεια στη μνήμη τους να προφέρει το όνομα τους».

««Στου Χατζηφράγκου» υπάρχει στ” αλήθεια ένας θησαυρός, μέσα του βρίσκεται φυλακισμένος ο παλμός μιας ολόκληρης αξέχαστης πολιτείας κατοικημένης από ανθρώπους σε καιρούς ειρηνικούς και ασυννέφιαστους… Ο Κοσμάς Πολίτης έκανε το μνημόσυνο της χαμένης πολιτείας με σελίδες που είναι υποδείγματα λόγου, συγκρατημένου λυρισμού και καθαρότητας. Πολλές απ” αυτές δεν είναι εύκολο να ξεχαστούν» – Επιθεώρηση Τέχνης, Μάϊοσ 1964 [πηγή: Ο Κόσμος της Ν.Φιλαδέλφειας]

«Είναι ένας κινούμενος ζωγραφικός πίνακας που απλώνεται σε μια εποχή που χάθηκε ανεπιστρεπτί. Ο Πολίτης ζωγραφίζει σαν λαογράφος και συγκινεί σαν καμεραμάν, αφηγείται σαν παραμυθάς και φωτογραφίζει σαν νοσταλγός.» – Βιβλιοκαφέ

«Γιατί είναι ιδιαίτερο; Διότι κεντρικός ήρωας δεν υπάρχει. Ούτε πλοκή. Πρωταγωνιστής του βιβλίου είναι η ίδια η Σμύρνη των αρχών του 20ού αιώνα, όχι μέσω βαρύγδουπων περιγραφών, αλλά μέσα από τη συρραφή καθημερινών περιστατικών που λαμβάνουν χώρα το 1902, σε μία από τις πιο λαϊκές ελληνικές συνοικίες της.» – η λέσχη του βιβλίου

«Γιατί το «Στου Χατζηφράγκου» είναι ένα μυθιστόρημα στο οποίο μια πολιτεία πρωταγωνιστεί. Αλλά όχι η όποια πόλη, μα μια «ντελμπεντέρισα πολιτεία», μιας πολιτεία που ο ουρανός της κάθε Καθαρή Δευτέρα γέμιζε «τσερκένια, που κορωνίζανε, ψηλά, χωμένα μέσα στο γαλάζιο» – Μάνος Κοντολέων

«Το Στου Χατζηφράγκου είναι κατ’ εξοχήν μυθιστόρημα του χώρου. Πρόθεση του Πολίτη ήταν να αναστήσει ένα χώρο, επιχειρώντας μια γλωσσική χαρτογράφηση της παλιάς Σμύρνης. […]» – Peter Mackridge, «Η ποιητική του χώρου και του χρόνου Στου Χατζηφράγκου»

Σχετικά links: