Θεσσαλονίκη, πόλη των φαντασμάτων, Mark Mazower

thessaloniki-poli-fantasmatonΤι είναι αυτό που κάνει τη Θεσσαλονίκη μια τόσο μοναδική πόλη; Νέα κι ωστόσο ήδη κλασική, αυτή η μελέτη αναζητεί την απάντηση στα πεντακόσια χρόνια της νεότερης ιστορίας της, κατά τα οποία αναδείχθηκε πρώτα ως οθωμανική και αργότερα ως ελληνική μητρόπολη. Στην ίδια περίοδο ήταν επίσης μια εβραϊκή πόλη, καταφύγιο για χιλιάδες Σεφαραδίτες κυνηγημένους από την ισπανική Ιερά Εξέταση. Χριστιανοί, μουσουλμάνοι και εβραίοι σχημάτιζαν έτσι μια από τις πιο πολύμορφες κοινωνίες της Μεσογείου και της Ευρώπης.
Ξαναζωντανεύοντας αριστοτεχνικά αυτό τον χαμένο κόσμο, ο συγγραφέας μας οδηγεί, ανάμεσα από ερειπωμένες ρωμαϊκές αψίδες, βυζαντινές εκκλησίες και τουρκικά τζαμιά, στα ταβερνεία και τα χαμάμ, τους κήπους, τα παλάτια και τα μπορντέλα της παλιάς πόλης· εκεί όπου αιγύπτιοι έμποροι και ουκρανοί σκλάβοι, τούρκοι πασάδες και ευρωπαίοι ταξιδιώτες διασταυρώνονταν με Ορθόδοξους προσκυνητές, Καθολικούς ιεραπόστολους, ισπανόφωνους ραβίνους και δερβίσηδες Σούφι, αλλά και με αλβανούς ληστές και κατασκόπους των Μεγάλων Δυνάμεων εκεί όπου ακόμα και οι λούστροι, οι χαμάληδες και οι μικροπωλητές μιλούσαν μισή ντουζίνα γλώσσες στην προκυμαία και το παζάρι.
Η καθημερινή ζωή και η εθνοτική και θρησκευτική αλληλεπίδραση είναι θέματα που ερευνά διεξοδικά ο Μαζάουερ, προτού δείξει πώς αλλάζει η τύχη της πόλης στον εικοστό αιώνα, με την κατάρρευση της αυτοκρατορίας και την έλευση των εθνικών κρατών. Πόλεμος, πυρκαγιά, προσφυγιά, γενοκτονία και ολοκαύτωμα αλλάζουν ριζικά τη Θεσσαλονίκη, που χάνει πρώτα τους μουσουλμάνους της, με την ανταλλαγή πληθυσμών, κι έπειτα τους εβραίους, στο δρόμο για το Άουσβιτς. Αυτό που αναδύεται αργά μέσα απ’ τις στάχτες είναι μια σύγχρονη, δυναμική ελληνική «συμπρωτεύουσα». Ωστόσο η ατμόσφαιρα της πόλης είναι ακόμα στοιχειωμένη από τα φαντάσματα των μεγάλων ιστορικών κοινοτήτων που τη μοιράστηκαν, από τις περιπέτειες των λαών και των ανθρώπων που συναντήθηκαν στην πολυτάραχη ιστορία της. Στη ζωντανή τους μνήμη είναι αφιερωμένο αυτό το βιβλίο.

Βραβείο Duff Cooper Prize [2004] Βραβείο John D. Criticos Prize [2004] Βραβείο Runciman Award [The Anglo-Hellenic League] [2005

«Διαβάζοντας το βιβλίο συνειδητοποιούμε τη μοναδικότητα της Θεσσαλονίκης στη διάρκεια αυτών των αιώνων, πόλης διεκδικούμενης ως εκλεκτής και ποθητής ταυτόχρονα από χριστιανούς, μουσουλμάνους και εβραίους. Ο Μαζάουερ συνθέτει αριστοτεχνικά τις πηγές και τις παλαιότερες αφηγήσεις για την πόλη, αλλά εκείνο που, τουλάχιστον για μένα ως αναγνώστη, κάνει το βιβλίο γοητευτικό είναι η χρήση της λεπτομέρειας.» – Το Βήμα [πηγή: Πολιτεία]

«η λανθάνουσα προτροπή που ενέχει η αφήγησή του είναι να μας κάνει να σκεφτούμε τα φαντάσματα του χτες με την αμεσότητα του «τώρα», θέτοντας το ερώτημα της μέθεξης όχι μόνο σε σχέση με τους απογόνους της Μικρασιατικής Καταστροφής και του Ολοκαυτώματος αλλά και με τους Ιρακινούς, Αλγερινούς και Αφγανούς πρόσφυγες που κατοικούν σήμερα σε υπόγεια της Αγίου Δημητρίου, στις φτωχογειτονιές της Ξηροκρήνης και της Σταυρούπολης. Περιοχές που δεν είναι άμεσα ορατές από το άγαλμα του Μεγάλου Αλεξάνδρου στην παραλία, που τόσο εύστοχα ξετυλίγει τον μίτο της αφήγησης στο πρώτο κεφάλαιο.» – ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ – 02/02/2007 [πηγή: Πρωτοπορία]

«Η εξιστόρησή του σε μεταφέρει πλήρως στην εποχή και πολλές φορές σε μία συγκεκριμένη κατάσταση. Οι δρόμοι της Θεσσαλονίκης είναι ζωντανοί, μαθαίνεις τα ονόματα των πιο σημαντικών προσώπων της πόλης ανά τους αιώνες, ξέρεις τα μπουρδέλα και τις περιοχές στις οποίες αναπτύχθηκαν, τα κέντρα διασκεδάσεων, τις θρησκευτικές γιορτές και τη παράξενη συνύπαρξη των φυλών και των θρησκειών.» – Fridge

«Δεν διάβασα εγώ το βιβλίο. Με διάβασε εκείνο. Διέκρινε τα κενά της ιστορικής γνώσης, τεράστια λευκά τετράγωνα, μεγάλα σαν της Αριστοτέλους….» –  Protagon.gr

«Οι αναφορές του για εμάς δεν είναι τόσο καλές, κάνει λάθη και έχει προκαταλήψεις για οτιδήποτε μη οθωμανικό, αλλά το βιβλίο του δεν είναι ακριβώς Ιστορία, είναι περίπου λογοτεχνία. Αυτό είναι ένα αβαντάζ του Μαζάουερ. Το βιβλίο του είναι απίθανα γοητευτικό…» – Ντίνος Χριστιανόπουλος (ποιητής) [πηγή: ΤοΈθνος]

«Το νέο βιβλίο του Μαρκ Μαζάουερ είναι ένα αναγκαίο αριστούργημα: αναγκαίο επειδή γεμίζει ένα κενό και αριστούργημα επειδή το γεμίζει τόσο καλά.» – The Times

«Αυτό που ο Μαζάουερ πετυχαίνει στην εντέλεια είναι να εκφράσει το ιστορικό νόημα της Θεσσαλονίκης δια μέσου των γενεών, τεκμηριώνοντας την ιστορία του με πλήθος παραθεμάτων της εποχής, από τον 15ο ώς τον 20ό αιώνα, και εξηγώντας με προσοχή και μεγάλη επιστημονική εμβρίθεια όλο αυτό το υλικό.» – The Guardian

«… μια ιστορική σύνθεση υψηλού επιπέδου και συνάμα μια ιστορία της Θεσσαλονίκης, η οποία θα αποτελέσει έργο αναφοράς.» – Τα Νέα [πηγή: Εκδόσεις Αλεξάνδρεια]

«A history of a fascinating, turbulent city by one of the most distinguished historians of his generation. Mazower has provided a brilliant guide to Salonica’s rich past.» – The New York Review of Books

«Mazower is a formidable historian…He has produced a majestic work: the biography of a city, complete with soul and ichor.» – The Independent

«Enthralling…brilliant…tragic, hopeful, beautifully written.» – Times Literary Supplement

«A masterpiece. . . . A masterly synthesis of cultural, political, economic, intellectual, and social history. . . . A book to bring one to tears.» – The Boston Globe

Σχετικά links: