Το βιβλίο της ανησυχίας, Μπερνάρντο Σοάρες

to-vivlio-tis-anysihiasΑποσπασματικό, κρυφό ημερολόγιο, κείμενο εναγώνιας ενδοσκόπησης, απόπειρα εξερεύνησης του φαινομένου της ύπαρξης, ανίχνευση των ορίων ανάμεσα στο είναι και το μη είναι, μα πάνω απ’ όλα μια ατέρμονη αυτο-εξιστόρηση, είναι το «Βιβλίο της Ανησυχίας» όπου, πίσω από τις εξομολογήσεις του διάφανου βοηθού λογιστή Μπερνάρντο Σουάρες, διακρίνουμε μια από τις δεσπόζουσες φυσιογνωμίες της παγκόσμιας λογοτεχνίας του 20ού αιώνα, τον Πορτογάλο ποιητή Φερνάντο Πεσσόα. Το έργο που άφησε ανέκδοτο σχεδόν στο σύνολο του, πεθαίνοντας το 1935, είναι τεράστιο και πολύμορφο: ένα μεγάλο τμήμα του υπογράφεται από τους «ετερωνυμους», δημιουργήματα της φαντασίας του ποιητή που διαθέτουν αυτόνομο λογοτεχνικό ύφος και έργο, όπως και αυτόνομη πλαστή βιογραφία. Καθώς αρχίζει να γίνεται πλέον γνωστό με τη σταδιακή έκδοση του αποκαλύπτει τον άνθρωπο που θέλησε να οικοδομήσει μόνος του μια ολόκληρη λογοτεχνία. Το «Βιβλίο της Ανησυχίας» κυκλοφόρησε για πρώτη φορά στην Πορτογαλία το 1982 για να αναγνωριστεί με τις πολλαπλές μεταφράσεις του σαν ένα από τα έργα-κλειδιά που σφραγίζουν τον αιών

Σχεδόν όλη την ενήλικη ζωή του και μέχρι το θάνατό του, από το 1913 έως το 1935, ο Φερνάντο Πεσσόα γράφει, με κάποιες διακοπές αλλά χωρίς να το εγκαταλείψει ποτέ, το «Βιβλίο της ανησυχίας», το οποίο σχεδιάζει να εκδώσει με την υπογραφή Μπερνάρντο Σοάρες. Αν ο Άλβαρο ντε Κάμπος είναι η εκκεντρική, παροξυσμική, ερωτική πλευρά του ποιητή, ο ημι-ετερώνυμός του Μπερνάρντο Σοάρες είναι, υπό την ταπεινή μορφή και ιδιότητα του βοηθού λογιστή, η ενσάρκωση της σκέψης του, το δημιούργημα το πιο κοντινό στο δημιουργό του, ο δίδυμος ίσκιος του, το ανήσυχο είδωλό του στον καθρέφτη. Ημερολόγιο του Μπερνάρντο Σοάρες ή μυθιστόρημα του Φερνάντρο Πεσσόα με πρωταγωνιστή αυτό τον ακαταπόνητο διαβάτη της Λισαβόνας, work in progress αλλά ταυτόχρονα obraprima, το «Βιβλίο της ανησυχίας» είναι ο απολογισμός της καθημερινότητας, η καταγραφή των αισθήσεων, η οξύτητα της ειρωνικής σκέψης, η ανεπανάληπτη γραφή ενός από τους σημαντικότερους συγγραφείς του 20ού αιώνα.

«Γράφω, λυπημένος, στο ήσυχο δωμάτιό μου, μόνος όπως υπήρξα πάντα, μόνος όπως θα υπάρχω πάντα. Κι αναρωτιέμαι αν η φωνή μου, φαινομενικά τόσο ασήμαντη, δεν ενσαρκώνει την ουσία χιλιάδων φωνών, τη δίψα να μιλήσουν χιλιάδων ζωών, την υπομονή εκατομμυρίων ψυχών υποταγμένων σαν την δική μου στο καθημερινό πεπρωμένο, στο ανώφελο όνειρο, στην ελπίδα που δεν αφήνει ίχνη. Αυτές τις στιγμές η καρδιά μου χτυπά πιο δυνατά γιατί έχω συνείδηση πως υπάρχει.»

(Μπερνάρντο Σοάρες)

«Η αλήθεια είναι ότι άλλα δύο τρία βιβλία ακτινογράφησαν την ανθρώπινη κατάσταση του 20ού αιώνα με τέτοια ευκρίνεια, διεισδυτικότητα και βαθύτητα.» – Η Καθημερινή

«Η λέξη «ανησυχία» του τίτλου σηματοδοτεί και το κλίμα που κυριαρχεί από την πρώτη ως την τελευταία σελίδα. Δεν είναι το φροϋδικό Angst, δεν είναι η ανησυχία για το ενδεχόμενο, αυτό που επικρέμαται και μας απειλεί ή εκείνο που φοβόμαστε ότι θα συμβεί, αλλά το σύνολο της πραγματικότητας που βαραίνει τις μύχιες σκέψεις και τις εκφάνσεις του βίου.» – Tο Βήμα

«Φαίνεται πως η φράση του Κάφκα, «δεν είμαι τίποτα άλλο παρά λογοτεχνία», ταιριάζει γάντι στη μοναχική πρόζα του Πεσσόα, που «έκρυβε» την ντροπή που αισθανόταν γι’ αυτό που είναι, μέσα στον θρίαμβο αυτού που ονειρευόταν.» – Ελευθεροτυπία

«Ο Σοάρες, σ΄ αυτό το βιβλίο, είναι ένας στυλίστας της παραίτησης. Της αδράνειας. Της αποχής. Παίζει με το θέμα του, όπως οι αρχαίοι και οι Βυζαντινοί ρήτορες: το φτάνει στα άκρα. Είτε συμφωνήσετε είτε διαφωνήσετε, είτε ασπαστείτε τα λεγόμενα είτε διαρρήξετε με ορμή το παραπέτασμα των αισθημάτων και των στοχασμών, θα έχετε διαβάσει ένα ξεχωριστό βιβλίο.» – Τα Νέα [πηγή: Πρωτοπορία]

«ένα έργο με εκπληκτική γλώσσα, μια αναφορά σε «πρωταρχικές» έννοιες/σύμβολα ,ένα συνονθύλευμα σκέψεων, εντυπώσεων, αφηγήσεων και περιγραφών εν είδη ημερολογιακών καταγραφών, που συνθέτουν εντέλει ένα σύγχρονο αντί –μυθιστόρημα» – Art Magazine

“This superb edition of The Book of Disquiet is . . . a masterpiece.” – The Daily Telegraph

“Pessoa’s rapid prose, snatched in flight and restlessly suggestive, remains haunting, often startling. . . . There is nobody like him.” – The New York Review of Books

“Extraordinary . . . a haunting mosaic of dreams, autobiographical vignettes, shards of literary theory and criticism and maxims.” – The Observer

«Far from trying to persuade anyone of any set of convictions, he used philosophy to liberate the mind from belief… if you enjoy the free play of the mind and imagination, read these essays and some of the poems they inspired.» – New Statesman

«It’s an odd, occasionally exasperating and sometimes beautiful book and one that will be your friend at 3am on a sleepless night.» – The Guardian

«This is not the book to turn to for easy escape; it cannot be read quickly…His is a quiet meditation, which acts as antidote to the noise and vapid words coming at us from all angles, from advertisements and television, and from unfortunately all too often, other books.» – Powell’s Review-a-Day

«There are no gossipy details in this heteronymous memoir, only the cerebral workings of a first-rate thinker on the dilemma of life. Full of fresh metaphors and unique perceptions, The Book of Disquiet can be casually scanned and read profitably even at random.» – Library Journal

«Pessoa’s work The Book of Disquiet is one of life’s great miracles.» – npr.org

 

Σχετικά links: